Bilim insanı olmak mesaiyle sınırlı bir şey mi? Antoine Lavoisier için kesinlikle hayır. Modern kimyanın kurucusu sayılan Fransız bilim insanı, idam edilmeden önce bile merak etmeyi bırakmadı. Rivayetlere göre Lavoisier, giyotinin altına yürürken bile zihninde bir soru vardı: “İnsan bilinci, kafası kesildikten sonra ne kadar süre devam eder?”
18. yüzyıl Fransası’nda, 1794 yılında idama mahkûm edilen Antoine Lavoisier, son anını sıradan bir vedaya dönüştürmek yerine bilimsel bir deneye çevirdi. Anlatılanlara göre Lavoisier, idamdan önce çevresindekilere sıra dışı bir planından bahsetti. Giyotin indiği anda, bilincini kaybedene kadar göz kırpmaya çalışacak ve böylece ölümden sonra bilincin ne kadar sürdüğünü gözlemleyecekti.
Tanıklara göre giyotin düştükten sonra Lavoisier’in kesilen başı yaklaşık 30 saniye boyunca göz kırptı. Bu süre boyunca bilincini korumaya çalıştığı ve çevresiyle göz teması kurduğu iddia ediliyor. Elbette bu anlatımın bilimsel olarak kesinliği tartışmalı. Ancak hikâye, yüzyıllardır Lavoisier’in bilime olan takıntılı bağlılığının simgesi olarak anlatılmaya devam ediyor.
Lavoisier sıradan bir bilim insanı değildi. Kütlenin korunumu yasasını ortaya koyan, modern kimyanın temellerini atan ve kimyasal adlandırma sistemini şekillendiren isimlerin başında geliyordu. Deney, ölçüm ve gözlem onun için sadece bir yöntem değil, bir yaşam biçimiydi. Bu yüzden ölümle karşı karşıya kaldığında bile aklını kurcalayan sorudan vazgeçmedi.
Bu ürkütücü hikâye, aynı zamanda bilimin insan zihninde ne kadar güçlü bir tutkuya dönüşebileceğini gösteriyor. Lavoisier için bilinmeyeni anlamak, hayatın kendisi kadar önemliydi. Hatta ölüm anında bile.
Antoine Lavoisier, idam sehpasında bile bir bilim insanı olarak kaldı. Son nefesini verirken bile gözlem yapmaya çalışan bu sıra dışı figür, “bilim insanı olmak” kavramını adeta yeniden tanımladı. Onun hikâyesi, bilimin bazen hayatla, bazen de ölümle sınandığını hatırlatan çarpıcı bir örnek olarak hafızalarda yaşamaya devam ediyor.
